لرستان امروز

این واقعیت کشوری مثل کشور ما که دارای اقلیم خشک است، می باشد. یعنی  در حالی که که از تشنگی له له می زنیم و چشم به آسمان دوخته ایم، ممکن است باران بیاید و بلای جان و مال مان شود زیرا علی رغم پیشرفت دانش بشر، ما هنوز در بهره برداری از منابع مان مبتدی هستیم . در عمل باور نداریم که باران و برف و تگرگ و روان آب و سیل و.....هم مدیریت علمی نیاز دارند! نمونه اش همین شهر کوهدشت و دشت40هزار هکتاری اطراف آن است.

یک بررسی ساده نشان می دهد که منشا روان آب و سیلی که به شهر کوهدشت و دشت اطراف آن سرازیر می شود آبراهه های داود رشید، کله گاو راه، تنگ قلعه، تنگ گراز، دارابی ، حرین خلیفه و چند آبراهه دیگر است که از رشته کوه شمال دشت کوهدشت سرچشمه می گیرند. به واقع این روان آب های جاری شده در این آبراهه ها بودند که به سرعت به هم پیوستند و آن سیلابی را تدارک دیدند که شهر کوهدشت و پایین دست آن تا حد و حدود پاپل و ضرونی و ریکا را تحت تاثیر قرار داد. در گراب و کوهنانی و رومشکان و زیرتنگ سیاب هم داستان به همین صورت است.

اگر تجربه و دانش روزافزون بشری هم نباشد، عقل سلیم می گوید که برای در امان ماندن از سیل و تبدیل آن به نعمت(با نفوذ دادنش به داخل خاک)، باید روان آب جریان یافته در این آبراهه ها را با سازه های مناسب کنترل کرد. این کار امروزه به مدد دانش آبخیزداری، آبخوان داری و کنترل سیلاب به راحتی امکان پذیر است. این کار تنها به خاطر رهایی از خسارات سیل انجام نمی گیرد بلکه ، برای تقویت و بهبود منابع آب محدود منطقه ای مانند کوهدشت الزامی است.

یک حساب سرانگشتی مشخص می سازد که حدود100میلی متر بارشی که اخیرا در عرصه 300هزار هکتاری شهرستان کوهدشت اتفاق افتاده است، معادل300میلیون متر مکعب آب است که در خوش بینانه ترین حالت کمتر از100میلیون متر مکعب آن جذب قسمت های سطحی خاک شده است و مابقی یعنی200میلیون متر مکعب به صورت روان آب و سرانجام سیل درآمده است. این یعنی از دست دادن آب مخزن سدی به طول20کیلومتر و عرض1کیلومتر و به عمق10متر! این یعنی از دست دادن حدود نصف آب مخزن سد گاوشماری که رویای احداث آن را در مخیله مان می پرورانیم و هنوز نه به دار است و نه به بار!

بر اساس این تحلیل ، حدود20سال است که ایستگاه تحقیقات آبخوان داری وابسته به مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان در پایین دست روستای داوود رشید کوهدشت به وجود آمده و سازه آبخوان هم در مسیر آبراهه داوود رشید احداث گردیده است. هدف از احداث این سازه ساده و کم هزینه، ارائه الگوی مناسب کنترل روان آب و سیلاب و  استفاده بهینه از آن در راستای تقویت سفره آب زیرزمینی دشت کوهدشت در پایین دست بوده است. پشتوانه این ایده کارهای پژوهشی زیادی است که در سطح جهان و کشور خودمان انجام گرفته است.متاسفانه مجریان و مسئولان به این ایده وقعی ننهادند و به خصوص در دولت گذشته که8سال زمام امور کشور را در دست داشت، به کلی مغفول ماند.

طی دو سه سال اخیر که در اثر خشک سالی، معضل کمبود آب و تخلیه منابع آب زیرزمینی در دشت های کوهدشت به وجود آمد، مجددا موضوعاتی از قبیل آبخیزداری و آبخوان داری مطرح گردیدند.مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان با اعتقاد به کارکرد مثبت آبخوان داری تلاش مجدانه نمود تا آبخوان داوود رشید را بازسازی نماید.این مهم با اختصاص تنها100میلیون تومان از اعتبارات خشک سالی سازمان جهاد کشاورزی استان عملی گردید. در اثر این اقدام ،  روان آب جاری شده در آبراهه داوود رشید وارد سازه آبخوان شده و بخش مهمی از آن به داخل زمین نفوذ نموده و بخش کمتری از آن نیز بدون وارد کردن خسارت روانه پایین دست گردیده است.این امر در حال حاضر در محل ایستگاه آبخوان داری و پخش سیلاب در پایین دست روستای داوود رشید قابل مشاهده است.

ما چاره ای نداریم جز آن که با تمام توان علمی و اجرایی مان به مدیریت خشک سالی، نزولات آسمانی، روان آب ها و سیل بپردازیم. زمان استفاده بی حساب و کتاب از منابع به پایان رسیده است. یعنی دیگر آن منابع برای ما فراهم نیستند تا بخواهیم بی حساب و کتاب از آن ها استفاده کنیم. درشهرستان کوهدشت، پروژه های آبخیزداری و آبخوان داری و کنترل و مهار روان آب ها و پخش و جذب سیلاب ها باید به شیوه علمی و کارشناسی در دستور کار قرار بگیرد.دانش این کار کم و بیش در کشور ما وجود دارد و هزینه آن هم چندان زیاد نیست. امید که باور داشته باشیم دانش و تجربه مدیریت منابع را و امید که همین امروز بجنبیم تا فردا باز هم گرفتار مصیبت های جان سوزتر و هزینه های هنگفت تر نشویم. امیدواریم.