شرح مختصر ضرب المثل ها وزبانزدهای لری-قسمت یازدهم
در مورد برار(گویش لری)یا برا(گویش لکی)به معنای برادر،چندين ضرب المثل لري وجود دارد كه ترجيح مي دهم آن ها را يكجا بياورم.گاه اين ضرب المثل ها متناقض به نظر مي رسند اما اگر آن ها را الاهم فالاهم كنيم،اين تناقض برطرف مي شود.برار يا برا در فرهنگ لري كمتر بار مذهبي داشته است و برادري معمول در بين لرها بيشتر ريشه در نژاد و تبار دارد.امروزه نيز هنوز چنين مفهوم و تلقي از برار در كل مناطق لر نشين وجود دارد.ضرب المثل هاي لري در مورد برار به شرح زير هستند:
۲۰-برار وقتِ تَئن،تِفَئن وقتِ جَئن!=برادر موقع سختي و تفنگ موقع نبرد و جنگ!
لرها معتقدند كه برار بايد در روز سختي و تنگي به داد برار برسد.همان طور كه تفنگ نيز در هنگام جنگ و نبرد با دشمن،كاربرد پيدا مي كند.اين ضرب المثل اصل نظر لرها در مورد برار را بيان مي كند.
۲۱-برار چوو پشت براره!=برادر مانند چوب پشت(شايد منظور ستون فقرات باشد)برادر است!شايد هم منظورش اين بوده كه برادر مانند يك چوب حاضر و آماده در پشت (گُرده)برادر است كه در موقع نبرد،بر سر دشمنش فرود مي آيد.
اين ضرب المثل وجود برادر را تقويت كننده بنيه جسمي و روحي انسان در برابر حوادث و شدائد،مي داند.دو ضرب المثل بالا به مثابه امُهات ضرب المثل هاي لري در مورد برار هستند كه تلقي و مفهوم ايده آل و آرماني آن را بيان مي كنند.اما ضرب المثل هايي نيز وجود دارد كه با توجه به شرايط عيني زندگي گفته شده اند و بيانگر واقعيات هستند.اين ضرب المثل ها به شرح زير هستند:
۲۲-برار مار با ،هزار با!=برادر مثل مار باشد اما هزار تا از آن وجود داشته باشد!
اين ضرب المثل مي گويد كه حتا اگر برادر مثل مار آزار دهنده و مترصد نيش زدن آدمي باشد،باز هم بهتر است هزار هزار وجود داشته باشد!چرا؟چون حتا چنين برادري نيز در اوج سختي،به فرياد آدم مي رسد.
۲۳-برار گوشت برارن موحره،اما سخونشه نمي شكنه!=برادر گوشت تن برادر خود را مي خورد اما استخوانش را نمي شكند!
اين ضرب المثل مي گويد كه برادر هرچه هم با آدم بدي بكند،ضربه كشنده وارد نمي كند.چرا؟زيرا الوار معتقدند كه پيوند خوني و همتباري و شير مادر مشترك مانع از اين كار مي شود.
۲۴-برار وِ خوري برار روضييه اما وِ مردنش نه!=برادر ممكن است به خواري و بدبختي برادرش راضي باشد اما به مردنش راضي نيست!
اين ضرب المثل نيز استحكام پيوند خوني و همتباري را مورد تاكيد قرار مي دهد.دو ضرب المثل ديگر نيز در اين رابطه وجود دارند كه به واقعيات زندگي حتا در بين برادر ها،اشاره دارند:
۲۵-برار هُمال براره!=برادر رقيب و طرف مقابل برادر است!
كم اتفاق نمي افتد كه دو برادر حاضرند به خاطر همديگر جان بدهند،اما در مسائل زندگي به چنان رقابت و حتا تخاصمي مي افتند كه نگو و نپرس!
۲۶-دِ بَهليل پُرسييِن،كي هُمالته؟گُت:برارم!=از بهلول پرسيدند چه كسي رقيب تو است؟گفت:برادرم!
اين ضرب المثل نيز همان مفهوم ضرب المثل بالايي را دارد.
۲۷-اول بروریته ثابت کو،بعد اِدا ارث بَكو=اول برادري ات را ثابت كن،بعد ادعاي ارث بكن(با تشكر از ميرزا سرهنگي كه اين ضرب المثل را نيز يادآوري كردند)
منظور از اين ضرب المثل آن است كه براي رسيدن يك سري حق و حقوق به يك شخص،ابتدا او بايد شرايطي داشته باشد يا كارهايي انجام دهد كه كه مستحق رسيدن به آن مزايا شود
اينك ميراث بزرگ فرهنگ شفاهي اجدادمان در دستان ماست.آيا ما حق برادري را آن طور كه مورد نظر آن ها بوده است،به جا مي آوريم!؟يا اين كه از گوشت «برار»خود لقمه چرب و نرم بر می گیریم و استخوان«برار»به سنگ خارا فرو می کوبیم و ستون فقرات و کمر «برار»می شکنیم و در مرگش قهقهه مستانه سر می دهیم!؟پیشینیان مان در وصف چنین برار نابراری گفته اند: ۲۸-برار گَن چه دِ يامردو چه دِ قورِسو!=برادر بد و نالايق چه در مهمانخانه باشد و چه در قبرستان باشد!فرقي نمي كند!
واقعا چه فرقي مي كند!؟
در این وبلاگ مطالبی در مورد مسایل اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی،سیاسی و زیست محیطی استان لرستان ارایه می گردد